Warmtepomp, zonnepanelen en eind salderingsregeling – wat zijn de gevolgen?

Inleiding

Dit artikel richt zich op het compenseren van het energieverbruik van een warmtepomp installatie door het installeren van zonnepanelen. Warmtepompen zijn systemen die warmte kunnen onttrekken uit lucht, water of grond. Voor een uitgebreide overzicht van de werking van verschillende type warmtepompen verwijzen wij u door naar Wikipedia.

Voor- en nadelen

Warmtepompen hebben, vanuit de ‘zonnepanelenhoek’ bekeken, een groot voordeel. De benodigde energie van een warmtepomp kan volledig gecompenseerd kan worden met zonnepanelen. Dit in tegenstelling tot traditionele systemen die op gas werken. Hoe zuinig een systeem op gas ook is, er zijn altijd kosten verbonden aan het gebruik die niet gecompenseerd kunnen worden.

De grootste nadelen van warmtepompen zijn de initiële hoge investeringen. Daarnaast is een hoge mate van isolatie van het huis benodigd doordat warmtepompen op relatief lage temperaturen werken.

Beleid regering

De regering is een actief beleid aan het voeren voor het afbouwen van de Nederlandse afhankelijkheid van gas. Er zijn subsidies op warmtepompen en er worden zelfs hele wijken gebouwd waar gas geen optie meer is. Dit betekent dat warmtepompen steeds populairder zullen worden, en mogelijk zonnepanelen ook.  Zonnepanelen zijn ideaal voor het compenseren van het hoge energieverbruik van warmtepompen. Als de salderingsregeling wegvalt dan wordt de combinatie minder gunstig. Hoe de situatie er momenteel uitziet en de situatie wanneer een salderingsregeling verdwijnt wordt hieronder uitgelegd.

Huidige situatie met salderen

Warmtepompen gebruiken veel stroom. Voor de onderstaande berekeningen ga ik uit van een totale huishoudelijk verbruik van 8000 kWh. Dit is mogelijk met een goed geïsoleerde woning van middelmatige proporties. Tegenover deze warmtepompen zetten we een grote zonnepaneleninstallatie neer die 8000 kWh kan opleveren per jaar. Omdat de salderingsregeling bestaat wordt de volledige opbrengst van de zonnepanelen vergoed, wat betekent dat het volledige gebruik van de warmtepomp wordt gecompenseerd.

Wij bekijken het verbruik en opbrengst verdeeld over het jaar. Uitgaande van een zonnepanelen installatiekosten van €10000 (na teruggave subsidie) en een jaarlijkse opbrengst van €1600 (8000kWh x €0,20), is de terugverdientijd ongeveer 6 jaar en 4 maanden. Na deze periode gaat u verdienen aan uw panelen. Doordat u nog steeds geen energiekosten betaalt, en de investeringskosten zijn terugbetaald, verdient u wel €1600 per jaar; jaar in jaar uit!

Zonder salderen

Als de salderingsregeling helemaal wegvalt, is de opbrengst niet meer €1600 per jaar, maar €740. Dit omdat het grootste deel van de opbrengst in de zomer wordt gehaald; net wanneer de warmtepomp niet heel hard moet werken. Sommige warmtepompen kunnen het huis koelen, maar het stroomverbruik hiervan valt erg mee. Het wegvallen van de salderingsregeling schuift de terugverdientijd op naar 13 jaar en 8 maanden. Een hele andere situatie, en eentje waarin niet veel mensen meer grote installaties zullen aanschaffen. Een warmtepomp wordt dan minder aantrekkelijk.

Hieronder is een tabel die het verbruik van een warmtepomp combineert met de opbrengsten van een zonnepanelen installatie.

BEDRAGEN IN EURO'sJANFEBMRTAPRMEIJUNJULAUGSEPOKTNOVDECVERSCHIL
Met salderen-163-86-2748721071048763-5-72-1300
Zonder salderen-184-121-97-58-44-12-13-12-23-64-96-137-860

Conclusie

Hoewel een warmtepomp een energiezuinige manier van verwarmen is, gebruikt het veel stroom. De stroom kan echter gecompenseerd worden met zonnepanelen. Door deze combinatie is het mogelijk daadwerkelijk een energieneutrale woning te creëren wat het erg interessant maakt. De investering is hoog, maar het ontbreken van energiekosten is daarna erg prettig.

De situatie verandert drastisch als de salderingsregeling wegvalt en dat maakt zonnepanelen stukken minder interessant. Tevens verdwijnt een groot voordeel van de aanschaf van warmtepompen: dat energiekosten volledig gecompenseerd kunnen worden. Gezien de hoge investering en de langere terugverdientijd zal de Nederlandse overheid snel weer garanties moeten geven. Garanties dat de salderingsregeling, of een goede opvolger daarvan, blijft bestaan zijn essentieel wil de combinatie van een warmtepomp en zonnepanelen financieel interessant blijven.

Het belang van de salderingsregeling

Introductie

Deze blog gaat over de salderingsregeling. De regeling zorgt ervoor dat overtollig opgewekte energie automatisch voor kostprijs wordt verkocht aan de energieleverancier. Tenminste, zolang je niet meer opwekt dan je in totaal verbruikt. Daarboven gaat de vergoeding naar beneden (het scheelt per leverancier hoeveel de vergoeding is). De salderingsregeling is in Nederland belangrijk, en een onderwerp dat de vorige blog’s zo nu en dan al hebben geraakt.

Zonder de regeling zien de voordelen van zonnepanelen er heel anders uit. Dit jaar is bekend geworden dat de salderingsregeling gelukkig van kracht blijft tot in ieder geval 2023. Het is nu nog onbekend wat vanaf 2023 gebeurt, maar een aantal opties zijn genoemd in een brief aan de tweede kamer. Gezien de terugverdientijd van zonnepanelen zal de regering regelmatig garanties moeten geven. In deze blog bespreken wij waarom de salderingsregeling zo belangrijk is voor de situatie in Nederland. In een toekomstige blog gaan wij in op de gevolgen van de mogelijke alternatieven vanaf 2023. Voor dat laatste wordt onder andere het Consultatiedocument kostenbevindingen SDE+ 2017 gebruikt dat is gepubliceerd door het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN).

Verdeling opbrengst over maanden van het jaar

In Nederland zijn grote verschillen in de opbrengst van zonnepanelen tussen de verschillende periodes van het jaar. Onderstaande grafiek van Milieu Centraal en Siderea laat de gemiddelde percentages opbrengst zien verspreid over een heel jaar. Deze getallen kunnen afwijken door jaarlijkse verschillen in zon en verschillen in zonnepanelen installaties. Het geeft echter goed de grote diversiteit weer in opbrengsten verdeeld over het jaar.

Verdeling opbrengst per maand

Off-grid in Nederland?

Met bovenstaande grafiek kunnen wij alvast een conclusie trekken. Het is in Nederland bijna niet mogelijk is om, met behulp van zonnepanelen, volledig (op het gebied van elektriciteit) off-grid te leven. Dat betekent dat het heel erg moeilijk wordt om een huis los te koppelen van het elektriciteitsnetwerk en de volledige energievoorziening te laten afhangen van zonnepanelen. Wij gaan in deze situatie uit van een stroomverbruik van 3500 kWh/jaar van een gemiddeld gezin. Daarmee zal in de wintermaanden zeker 350 kWh/maand verbruikt worden. Dat dit hoger is dan 3500kWh / 12 maanden komt doordat het stroomverbruik in de wintermaanden bijna altijd hoger ligt dan in de warme maanden. Let op dat 350 nog aan de lage kant is.

Om in december en januari bijvoorbeeld 350 kWh/maand op te leveren, is een zonnepanelen installatie nodig van wel 16000Wp. Dit is momenteel niet reëel voor een consument. Tevens heb je een flinke batterijinstallatie nodig om het stroom op te slaan voor later gebruik, wat extra kosten met zich meebrengt. Als laatste komt daar nog bij dat de wintermaanden vaak langere periodes kennen waarbij bijna niets wordt opgewekt. Al in al, off-grid is niet realistisch met het huidig verbruik van stroom van een gemiddeld huishouden.

Wat kan wel?

Buiten de directe wintermaanden is er veel mogelijk in Nederland. Het is best doenlijk vanaf ergens in maart t/m ergens in oktober je eigen stroom te kunnen opwekken. Hoewel, zonder salderingsregeling zijn ook daarvoor batterijen nodig. Tevens heb je een over-dimensionering van je installatie nodig, maar, mits je daarvoor wil betalen, kan het wel.

Veel reëler is een installatie aanschaffen dat is gedimensioneerd op het jaarlijkse verbruik. Dus als het huishouden gemiddeld 3500kWh verbruikt, dan ook een systeem die dit opbrengt. Zonder een salderingsregeling zou deze oplossing niet mogelijk zijn, want een systeem dat 3500kWh / jaar oplevert, levert alleen al in de maanden april t/m juli de helft van zijn jaarlijkse opbrengst op. Dat klinkt leuk, maar het is zeer onwaarschijnlijk dat een huishouden zulke hoeveelheden stroom gebruikt in de zomer, waardoor de overtollige energie niet benut wordt voor eigen gebruik, in de praktijk is dat vaak maar 20%. Ook de stroom die je in de wintermaanden opwekt wordt vaak niet direct verbruikt, in de praktijk rond de 35%-50%.

Voorbeeld

Met onderstaande tabel en grafiek probeer ik het wat inzichtelijker te maken. Hierin is een verbruik van 3500kWh verdeeld over 12 maanden (met wat variatie tussen de maanden). Als u de bovenste dikke zwarte lijn volgt, dan ziet u wat de energie doet van een doorsnee Nederlandse woning. Waar in de wintermaanden 200 kWh tekort is, is tussen april en juli iedere maand bijna 150 kWh teveel aan stroom.

 JANFEBMRTAPRMEIJUNJULAUGSEPOKTNOVDEC
Verbruik-308-308-300-292-275-275-275-275-283-292-308-308
Opwekking10517528042045545545538535024510570

Hieronder het tabel in een samengestelde grafiek.

In een situatie zoals nu, waar de salderingsregeling gebruikt wordt, is het niet erg dat er grote verschillen bestaan tussen de maanden. Netto staat er nul op de geleverde stroom. Alle tekorten worden gecompenseerd met het opgewekte maar ongebruikte stroom. En dit zonder ook maar een cent uit te geven aan batterijen. Dit is een reden dat in Nederland momenteel batterijen zoals die van Tesla totaal niet populair zijn.

Gevolgen volledig verdwijnen salderingsregeling

Nu de gevolgen als er geen salderingsregeling is. Energie dat direct wordt gebruikt is geen probleem, dat maakt geen verschil. Het verschil zit puur in energie dat niet direct wordt gebruikt. Simpel gezegd betekent het dat de stroom die teveel opgewekt is, niet vergoed wordt met de volledige stroomprijs (per 2017 ongeveer 0.20 cent). Echter, maar met alleen het leveringsdeel wat we hier (ter bevordering van overzichtelijkheid) op 0.06 cent zetten (in 2017 zit het er iets onder). De gevolgen zijn te lezen in onderstaande tabel, waarbij is uitgegaan dat maar een gedeelte van het stroom direct verbruikt wordt. Met de mogelijkheid te salderen is er een verschil van 0, en zonder salderen is er een verlies van 376 euro per jaar ten opzichte van de oude situatie. Dit jaar in jaar uit.

BEDRAGEN IN EURO'sJANFEBMRTAPRMEIJUNJULAUGSEPOKTNOVDECVERSCHIL
Met salderen-41-27-4263636362213-9-41-480
Zonder salderen-50-42-35-21-15-16-15-22-24-35-51-51-376

Dit heeft invloed op de terugverdientijd. Een zonnepanelen installatie die ongeveer 3500kWh/jaar oplevert (inclusief installeren) kost medio 2017 met aftrek van subsidies ongeveer €4000. Met salderen wordt ieder jaar €700 aan stroom opgewekt waardoor de terugverdientijd ongeveer 5 jaar en 8 maanden is. Wanneer er geen salderingsregeling is, wordt in plaats van €700 maar €324 per jaar vergoed. Dit verhoogt de terugverdientijd aanzienlijk naar ongeveer 12 jaar en 2 maanden. Een substantiële verhoging van 6 jaar en 7 maanden.

Gevolgen

Er zijn twee te verwachten gevolgen. Ten eerste dat batterijen veel populairder worden. Met batterijen afgestemd op de installatie kan de stroom die niet direct verbruikt wordt op een later moment ingezet worden. Bij een grote installatie zal het echter erg duur zijn voldoende batterijen te installeren. Verder kunnen de flinke overschotten in de zomermaanden niet bewaard worden voor de wintermaanden. Ook de winst met het installeren van batterijen is beperkt. Het is maar de vraag of batterijen goedkoop genoeg worden om dit ooit rendabel te maken in Nederland.

Ten tweede zullen mensen ervoor kiezen minder zonnepanelen op het dak te leggen. Het is heel goed mogelijk dat rekening wordt gehouden dat teveel opwekken weinig oplevert. Wij zouden ook in bovenstaande geval een installatie kunnen nemen die 2500kWh/jaar oplevert. Dit is voldoende om het huis van april t/m augustus volledig van energie te voorzien (mits batterijen zijn geïnstalleerd).

Een toekomst zonder gas

De negatieve gevolgen van het wegvallen van salderen zijn al flink. Echter, de Nederlandse overheid is actief aan het stimuleren af te stappen van gas. Dit betekent in veel gevallen dat wordt overgestapt naar warmtepompen die volledig op stroom werken. Met warmtepompen ziet het beeld er nog negatiever uit. Ten eerste omdat het stroomverbruik veel hoger is, dus een zonnepanelen installatie zal ook veel groter zijn. Ten tweede is in de wintermaanden het totale huishoudelijke stroomverbruik met een warmtepomp vele malen hoger dan in de zomermaanden. Gezien warmtepompen vooral in energiezuinige huizen gebruikt worden, kan dit wel een factor drie of meer verschil zijn! De gevolgen zijn groot genoeg om hier in een volgende blog uitgebreider op in te gaan.

Conclusie

De salderingsregeling is in Nederland een belangrijke regeling ter bevordering van de populariteit van zonnepanelen. Subsidies op aanschaf in de afgelopen jaren wisselden en waren niet betrouwbaar. Echter is salderen al langere tijd mogelijk en is er zekerheid dat de komende jaren de regeling nog blijft bestaan. De overheid doet er goed aan deze regeling niet zomaar af te schaffen, willen ze dat zonnepanelen populair blijven. Het wegvallen van de salderingsregeling kan bij installaties van enig formaat niet helemaal met batterijen worden opgelost.

Het verlies in de geschetste situatie valt niet mee. De volgende blog gaat over de combinatie van warmtepompen en zonnepanelen. Daarin toon ik aan dat, als de overheid op termijn van gas af wil, een salderingsregeling nog meer belang heeft.

Zonnepanelen in Nederland 1 – ‘Waarom is het gunstig?’

Introductie

Zonnepanelen in ons land terecht populair. Dit ondanks de noordelijke ligging van Nederland, wat invloed heeft op de opbrengst. De overheid is hiervoor mede te danken, dankzij een gunstige regeling. Deze regeling zorgt ervoor dat alle (door particulieren) opgewekte energie daadwerkelijk wordt vergoed. Voorlopig zijn zonnepanelen in veel situaties een goede investering.  Vaak is binnen een jaar of zeven de gedane investering terugverdiend. Daarna leveren de panelen alleen maar geld op.

Zon in Nederland

Hoewel er aanzienlijk minder zon schijnt in Nederland dan op veel andere plekken op de wereld is de prijs van zonnepanelen inmiddels zo laag dat het meestal economisch gunstig is panelen aan te schaffen. Onderstaande kaart van Solargis laat de potentiële energie van de zon zien verspreid over onze aardbol (klik op de kaart voor een vergroting). In Nederland is de energie ongeveer 1000kWh/m2, terwijl in Zuid-Spanje dit al het dubbele kan zijn.

Hoewel Nederland met zijn noordelijke ligging dus niet optimaal gelegen is, betekent dit niet dat Nederland een ongunstige locatie is voor zonnepanelen. Een voordeel van de relatieve lage temperaturen in Nederland is dat zonnepanelen efficiënter werken dan in warme klimaten. Zonnepanelen hebben een factor dat Pmax heet. Dit laat zien hoeveel procent de zonnepanelen achteruitgaan in opbrengst met hogere temperaturen. Veel panelen hebben een Pmax van rond de -0.39% per graad. Als het bijvoorbeeld 20 graden is dan is een paneel 7.8% minder efficient, en bij 40 graden al 15,6%.

Nederland heeft genoeg zonuren voor zonnepanelen. De afgelopen jaren heeft de zon bijna overal minimaal 1700 uur geschenen. Dit zijn allemaal uren waarin zonnepanelen energie kunnen opwekken.

Potentiële energie zon

Salderingsregeling

De combinatie van voldoende zonuren, voldoende energie in de zon, en relatief lage temperaturen maakt dat het aanschaffen van zonnepanelen een goede optie is. Er is wel een grote ‘maar’.

Het is vaak mogelijk in Nederland het volledige jaargebruik van energie te compenseren met zonnepanelen. Echter, dit is alleen maar mogelijk doordat Nederland een salderingsregeling kent. De energie die zonnepanelen opwekken wordt vaak niet direct gebruikt. Hoewel energie opgeslagen kan worden in batterijen, wordt dit momenteel nog niet veel gebruikt.

De overtollige energie gaat echter niet verloren, maar wordt teruggeleverd aan het netwerk en vervolgens door anderen gebruikt. De hoeveelheid energie dat wordt teruggeleverd aan het netwerk wordt geregistreerd. De salderingsregeling zorgt ervoor dat de overtollige energie gebruikt kan worden om de gebruikte energie te compenseren. De dagen waarop weinig wordt opgewekt worden gecompenseerd door de dagen dat teveel wordt opgewekt. Tenminste, als er voldoende panelen op het dak liggen zullen. Energieleveranciers zijn verplicht aan de salderingsregeling mee te doen. Zolang de panelen niet meer opwekken dan het totale verbruik van een huishouden, moeten zij de energie volledig compenseren. Wanneer er meer per jaar wordt opgewekt zijn de regelingen stukken minder gunstig. Het scheelt het per leverancier wat de vergoeding dan is.

Verdeling over maanden

De salderingsregeling is belangrijk omdat zonnepanelen in Nederland een grote variatie hebben in opbrengst afhankelijk van de maand van het jaar. Onderstaande grafiek van Milieu Centraal en Siderea laat de opbrengst zien in percentages verdeeld over een jaar.

Verdeling opbrengst per maand

In deze grafiek valt op dat de panelen een sterke daling van opbrengsten hebben in de wintermaanden. Stel dat net voldoende zonnepanelen aanschaft worden om de energiegebruik te compenseren. Dan zou, om geen verlies te hebben, zonder salderingsregeling elke maand (100% / 12 =) 8.33% opbrengst moeten plaatsvinden. Echter, iets meer dan de helft van de jaarlijkse opbrengst vindt plaats in de vier maanden van april tot en met juli. Dit in contrast met de vier maanden november tot en met februari waar maar 13% wordt opgewekt.

In de praktijk wek je in de zomermaanden aanzienlijk meer stroom op dan je verbruikt. Zeker in een situatie met genoeg zonnepanelen om de volledige energieverbruik te compenseren . Deze opbrengst compenseert de wintermaanden waarin de panelen niet genoeg opleveren om een huis van stroom te voorzien. In de blog ‘Het belang van de salderingsregeling‘ kunt u hier meer over lezen.

Conclusie

Door een combinatie van factoren is het in Nederland mogelijk om op een economisch rendabele manier zonnepanelen te installeren.

De combinatie van onderstaande punten zorgt ervoor dat zonnepanelen, ondanks de relatief lage hoeveelheid potentiële energie per m2, toch zeker een interessante investering zijn in Nederland.

  • voldoende zonuren
  • lage prijzen van zonnepanelen
  • relatief lage temperaturen
  • gunstige salderingsregeling

De volgende blog gaat over de terugverdientijd van zonnepanelen in Nederland. Er wordt ingegaan op hoeveel jaar het kost om de gedane investering terug te verdienen, en wat de verschillende invloeden daarop zijn.